Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
(Μέρος Τέταρτο)
ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ (....συνέχεια)
.............
ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΟΙ. Εικονομάχες και εικονολάτρες κατέφυγαν σε αγριότητες κατά των αντιπάλων τους. Μερικά παραδείγματα: Ο εικονομάχος Νικόλαος που είχε καταστρέψει εικόνα της Παναγίας "εγλωσσοτομήθη". Ο εικονομάχος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε' διαπόμπευσε δύο πατριάρχες: τον Αναστάσιο το 743 και δέκα χρόνια αργότερα τον Κωνσταντίνο, του οποίου το μαρτύριο ξεκίνησε με ξυλοδαρμό του πατριάρχη από τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Ο εικονομάχος Θεόφιλος (829-842) βασάνισε τον ζωγράφο μοναχό Λάζαρο, ακουμπώντας πυρακτωμένα πέταλα στις παλάμες του. Αργότερα, η σύζυγός του Θεοδώρα, υπέρμαχος των εικόνων, αρχικά διέταξε να τυφλωθεί ο εκθρονισμένος πατριάρχης Ιωάννης, αλλά τελικά συμβιβάστηκε με 200 μπαστουνιές. (Κ. Σιμόπουλος, "Βασανιστήρια και εξουσία", Αθήνα 1987, σ. 220-296).
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Λένου Μαυρομμάτη "Η έννοια των περιθωριακών στα Βαλκάνια στα τέλη του Μεσαίωνα", στο συλλογικό έργο "Οι περιθωριακοί στο Βυζάντιο" (Αθήνα 1993, εκδ. Ιδρυμα Γουλανδρή-Χόρν). Προσπάθεια ορισμού του περιθωριακού στο Βυζάντιο, στηριγμένη στο παράδειγμα των αιρετικών και ιδιαίτερα των Βογομίλων.
Steven Runciman "The medieval Manichee. A study of the Christian dualist heresy" (Kαίμπριτζ 1991, εκδ. Cambridge University Press). Αναλυτική παρουσίαση των μανιχαϊκών αιρέσεων της μεσαιωνικής χριστιανοσύνης και των διώξεών της, από το γνωστό βυζαντινολόγο.
Αννας Κομνηνής "Αλεξιάς" (Αθήνα 1990-91, εκδ. Αγρα, μετάφραση Αλόης Σιδέρη). Η βιογραφία του αυτοκράτορα Αλέξιου Κομνηνού από την κόρη του μας παρέχει πλήθος στοιχείων για τις διώξεις αιρετικών από τη βυζαντινή εξουσία, με ιδιαίτερη έμφαση στην εξολόθρευση των Βογόμιλων της Κωσταντινούπολης.
Cyril Mango "Βυζάντιο. Η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης" (Αθήνα 1988, εκδ. ΜΙΕΤ). Γλαφυρή και συνοπτική περιγραφή των υλικών και πνευματικών βάσεων της βυζαντινής καθημερινότητας από το γνωστό καθηγητή της Οξφόρδης. Ιδιαίτερο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στους αιρετικούς και την αντιμετώπισή τους από την κρατική εξουσία.
ΔΕΙΤΕ
Οι δαιμονισμένες (The devils) του Κεν Ράσελ (1971). Εξαιρετικά ρεαλιστική εξιστόρηση της εξολόθρευσης του προοδευτικού δημάρχου της γαλλικής πόλης Λουντέν από την Ιερά Εξέταση, στα μέσα του ΙΗ' αι. Εμφαση στις ατομικές και πολιτικές στρατηγικές (προσωπικά μίση, αντίθεση ελεύθερων πόλεων - απόλυτης μοναρχίας, κλπ) που καθόρισαν την έκβαση μιας -τυπικά θρησκευτικής- υπόθεσης.
Δοξόμπους του Φώτου Λαμπρινού (1987). Αναπαράσταση της καθημερινότητας στη μακεδονική επαρχία των ύστερων βυζαντινών χρόνων. Δε λείπει και η φιγούρα των αιρετικών αγιογράφων, σε αντιδιαστολή προς την κοσμική και την εκκλησιαστική εξουσία που συμπυκνώνουν στρατιωτική διοίκηση και μοναστήρι.
Βυζαντινό Μνημόσυνο του Βασίλη Ραφαηλίδη (1962). Μιά από τις δυό κινηματογραφικές απόπειρες του γνωστού κριτικού. Η βυζαντινή πόλις αντιμέτωπη με τους "βαρβάρους", με μόνο εφόδιο τον Ακάθιστο Υμνο.
.............
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Α'. Προκειμένου να εορτάσει το θρίαμβό του
κατά της ισχυρής αίρεσης των Παυλικιανών, ο Βασίλειος διέταξε να του σταλεί
στην Κωνσταντινούπολη το κεφάλι του νεκρού αρχηγού τους Χρυσόχειρος, φρόντισε
μάλιστα να το τρυπήσει τελετουργικά ο ίδιος με τρία βέλη. Είχε προηγηθεί η
καταστροφή της πρωτεύουσας των Παυλικιανών Τεφρικής (882) και η κατάκτηση της
περιοχής από τον βυζαντινό στρατό. (Runciman, "The Medieval
Manichee", σ. 43).
ΑΛΕΞΙΟΣ Α' ΚΟΜΝΗΝΟΣ. Στην "Αλεξιάδα" της, η Αννα Κομνηνή αναφέρει ότι ο πατέρας της κάλεσε τον αιρετικό Νείλο, τον μάλωσε για τις θρησκειολογικές του απόψεις και του ζήτησε να τις απαρνηθεί: "Εκείνος όμως έμενε προσηλωμένος στη δική του κακοδοξία και ήταν πανέτοιμος να υποστεί κάθε είδους βασανιστήριο, και στρέβλες και δεσμά και ακρωτηριασμό, προκειμένου να εγκαταλείψει τη διδασκαλία πώς το ανθρώπινο εθεώθει 'φύσει'" (σ. 10).
ΑΛΕΞΙΟΣ Α' ΚΟΜΝΗΝΟΣ. Στην "Αλεξιάδα" της, η Αννα Κομνηνή αναφέρει ότι ο πατέρας της κάλεσε τον αιρετικό Νείλο, τον μάλωσε για τις θρησκειολογικές του απόψεις και του ζήτησε να τις απαρνηθεί: "Εκείνος όμως έμενε προσηλωμένος στη δική του κακοδοξία και ήταν πανέτοιμος να υποστεί κάθε είδους βασανιστήριο, και στρέβλες και δεσμά και ακρωτηριασμό, προκειμένου να εγκαταλείψει τη διδασκαλία πώς το ανθρώπινο εθεώθει 'φύσει'" (σ. 10).
ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΟΙ. Εικονομάχες και εικονολάτρες κατέφυγαν σε αγριότητες κατά των αντιπάλων τους. Μερικά παραδείγματα: Ο εικονομάχος Νικόλαος που είχε καταστρέψει εικόνα της Παναγίας "εγλωσσοτομήθη". Ο εικονομάχος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε' διαπόμπευσε δύο πατριάρχες: τον Αναστάσιο το 743 και δέκα χρόνια αργότερα τον Κωνσταντίνο, του οποίου το μαρτύριο ξεκίνησε με ξυλοδαρμό του πατριάρχη από τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Ο εικονομάχος Θεόφιλος (829-842) βασάνισε τον ζωγράφο μοναχό Λάζαρο, ακουμπώντας πυρακτωμένα πέταλα στις παλάμες του. Αργότερα, η σύζυγός του Θεοδώρα, υπέρμαχος των εικόνων, αρχικά διέταξε να τυφλωθεί ο εκθρονισμένος πατριάρχης Ιωάννης, αλλά τελικά συμβιβάστηκε με 200 μπαστουνιές. (Κ. Σιμόπουλος, "Βασανιστήρια και εξουσία", Αθήνα 1987, σ. 220-296).
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Λένου Μαυρομμάτη "Η έννοια των περιθωριακών στα Βαλκάνια στα τέλη του Μεσαίωνα", στο συλλογικό έργο "Οι περιθωριακοί στο Βυζάντιο" (Αθήνα 1993, εκδ. Ιδρυμα Γουλανδρή-Χόρν). Προσπάθεια ορισμού του περιθωριακού στο Βυζάντιο, στηριγμένη στο παράδειγμα των αιρετικών και ιδιαίτερα των Βογομίλων.
Steven Runciman "The medieval Manichee. A study of the Christian dualist heresy" (Kαίμπριτζ 1991, εκδ. Cambridge University Press). Αναλυτική παρουσίαση των μανιχαϊκών αιρέσεων της μεσαιωνικής χριστιανοσύνης και των διώξεών της, από το γνωστό βυζαντινολόγο.
Αννας Κομνηνής "Αλεξιάς" (Αθήνα 1990-91, εκδ. Αγρα, μετάφραση Αλόης Σιδέρη). Η βιογραφία του αυτοκράτορα Αλέξιου Κομνηνού από την κόρη του μας παρέχει πλήθος στοιχείων για τις διώξεις αιρετικών από τη βυζαντινή εξουσία, με ιδιαίτερη έμφαση στην εξολόθρευση των Βογόμιλων της Κωσταντινούπολης.
Cyril Mango "Βυζάντιο. Η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης" (Αθήνα 1988, εκδ. ΜΙΕΤ). Γλαφυρή και συνοπτική περιγραφή των υλικών και πνευματικών βάσεων της βυζαντινής καθημερινότητας από το γνωστό καθηγητή της Οξφόρδης. Ιδιαίτερο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στους αιρετικούς και την αντιμετώπισή τους από την κρατική εξουσία.
ΔΕΙΤΕ
Οι δαιμονισμένες (The devils) του Κεν Ράσελ (1971). Εξαιρετικά ρεαλιστική εξιστόρηση της εξολόθρευσης του προοδευτικού δημάρχου της γαλλικής πόλης Λουντέν από την Ιερά Εξέταση, στα μέσα του ΙΗ' αι. Εμφαση στις ατομικές και πολιτικές στρατηγικές (προσωπικά μίση, αντίθεση ελεύθερων πόλεων - απόλυτης μοναρχίας, κλπ) που καθόρισαν την έκβαση μιας -τυπικά θρησκευτικής- υπόθεσης.
Δοξόμπους του Φώτου Λαμπρινού (1987). Αναπαράσταση της καθημερινότητας στη μακεδονική επαρχία των ύστερων βυζαντινών χρόνων. Δε λείπει και η φιγούρα των αιρετικών αγιογράφων, σε αντιδιαστολή προς την κοσμική και την εκκλησιαστική εξουσία που συμπυκνώνουν στρατιωτική διοίκηση και μοναστήρι.
Βυζαντινό Μνημόσυνο του Βασίλη Ραφαηλίδη (1962). Μιά από τις δυό κινηματογραφικές απόπειρες του γνωστού κριτικού. Η βυζαντινή πόλις αντιμέτωπη με τους "βαρβάρους", με μόνο εφόδιο τον Ακάθιστο Υμνο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου